Stres jako czynnik zaostrzający alergię

W momencie stresu nasz organizm uruchamia tzw. oś HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza), prowadząc do wyrzutu kortyzolu, adrenaliny i cytokin prozapalnych. O ile w sytuacji krótkotrwałego stresu mechanizm ten jest naturalną reakcją obronną, o tyle jego przewlekła aktywacja może doprowadzić do rozregulowania układu immunologicznego. U alergików skutkuje to zwiększoną reakcją na alergeny – nawet w niewielkich dawkach.

Badania pokazują, że u osób z atopowym zapaleniem skóry egzema może się zaostrzać w okresach silnego stresu. Podobne obserwacje dotyczą chorych na astmę – stres emocjonalny może prowadzić do skurczu oskrzeli i duszności, niezależnie od ekspozycji na alergeny.

Psychoneuroimmunologia – łącznik między stresem a alergią

Psychoneuroimmunologia to dziedzina nauki badająca powiązania między psychiką, układem nerwowym a odpornościowym. Z jej perspektywy emocje – zwłaszcza lęk, frustracja czy poczucie bezradności – mogą wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego. U alergików oznacza to często silniejsze reakcje zapalne, większy świąd skóry, trudniejsze do opanowania objawy astmatyczne lub problemy z zasypianiem przez wodnisty katar i kaszel.

Czy redukcja stresu może pomóc alergikom?

Coraz więcej lekarzy i psychologów zwraca uwagę na potrzebę holistycznego podejścia do leczenia alergii. Obok farmakoterapii i unikania alergenów warto wdrożyć również elementy zarządzania stresem:

1. Trening uważności (mindfulness) – może redukować objawy lęku i zwiększać tolerancję na dyskomfort somatyczny,
2. Relaksacja mięśni Jacobsona, techniki oddechowe i joga – pomagają obniżyć poziom napięcia nerwowego, co zmniejsza ryzyko zaostrzeń objawów,
3. Terapia poznawczo-behawioralna – skuteczna w redukcji stresu i poprawie radzenia sobie z chorobą przewlekłą,
4. Higiena snu i aktywność fizyczna – wspierają odporność i zmniejszają wrażliwość na stresory.

Choć techniki te nie zastąpią leczenia alergii, mogą je skutecznie wspierać i poprawiać jakość życia pacjentów.

Dzieci i młodzież szczególnie wrażliwi

U najmłodszych stres szkolny, problemy z adaptacją czy napięcia rodzinne mogą manifestować się nawrotem alergii skórnych czy trudnościami oddechowymi. Dlatego w przypadku przewlekle chorujących dzieci warto zadbać o ich dobrostan emocjonalny i uczyć je metod samoregulacji – np. poprzez zabawę, bajki relaksacyjne czy wspólne ćwiczenia oddechowe.

Podsumowanie

Stres nie wywołuje alergii, ale może znacząco ją pogarszać. Holistyczne podejście, obejmujące nie tylko leczenie farmakologiczne, ale i zarządzanie stresem, może pomóc wielu pacjentom lepiej kontrolować objawy, poprawić komfort życia i zapobiegać nawrotom dolegliwości. Alergia to nie tylko sprawa ciała – to także opowieść o emocjach, napięciu i codziennym funkcjonowaniu.

Bibliografia

1. Ishikawa Y. et al.: The impact of stress on immune systems and its relevance to mental illness. „Neuroscience Research” 2022/02, 175, 16-24.
2. Sood A., Prasad K., Schroeder D. et al.: Stress management and resilience training among Department of Medicine faculty: a pilot randomized clinical trial. „Journal of General Internal Medicine” 2011, 26(8), 858-861.
3. Zimecki M., Artym J.: Wpływ stresu psychicznego na odpowiedź immunologiczną. „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2004; 58: 166-175.

Copyright by UCB/VEDIM 2025. Wszystkie prawa zastrzeżone. Data oprac. 2025 09 PL-ZI-2500030